a

Nulla consequat massa quis enim. Donec pede justo, fringilla vel aliquet nec eget arcu. In enim justo, rhoncus vitae.

Info:
My Portfolio
  /    /  Фрески санги “Шашмаком”

Фрески санги “Шашмаком”

Фрески санги “Шашмаком” яке аз панелҳои зебои мозаикӣ мебошад, ки пойтахти Тоҷикистонро оро медиҳад. Ин муҷассама дар девори бинои телевизиони Сафина (собиқ Филармонияи давлатӣ), ки дар паҳлӯи хиёбони марказии Рӯдакӣ дар Душанбе ҷойгир аст.

Муаллифи он Асрор Аминҷонов, рассоми барҷастаи мозаика аст, ки ба таври дуруст “падари” мозаикаи санг дар Тоҷикистон номида мешавад. Вай соли 1930 таваллуд шудааст, вай дар Ленинград Мактаби олии рассомии саноатии ба номи Мукинови шаҳри Душанберо хатм намуда, шӯъбаи тарроҳиро кушод. Дар он вақт, Аминҷонов аз мозаикаи сангӣ ба донишҷӯён дастур дод, ки мозаикаро танҳо аз санги табиӣ созанд. Вай ҳатто як харитаи Тоҷикистонро сохтааст, ки дар он ҷойҳое, ки сангҳои муайяни сангҳо ва рангҳои онҳо ҷойгиранд, нишон дода шудааст. Аммо барои эҷод кардани як панел ба миллионҳо сангҳои рангҳои гуногун ниёз дорад. Як истеъдоди аҷиб барои ҷамъоварии аксҳои пур аз сангҳои рангҳои табиӣ ва табиӣ! Яке аз чунин мисолҳои ҷолиб ин фрески сангии “Шашмаком” мебошад.
Аз номи фреска, маълум аст, ки он ба санъати «Шашмак» бахшида шудааст. Жанри мусиқии “Шашмаком” як намуди санъати вокалӣ ва асбобӣ мебошад, ки таърихи ҳазорсола дорад, вақте овозхонҳо ва навозандагони доварон онро танҳо дар қасрҳои амирҳои шарқӣ ва шахсони сарватманд иҷро мекарданд. “Шашмаком” дар тарҷума маънои шаш мақом, яъне шаш шеваи мусиқиро дорад. Матн ба ғазалҳои машҳури шоирони форс-тоҷик асос ёфтааст. Барои иҷрои ин жанр омӯзиши махсус лозим аст, зеро ин аз нигоҳи ритм ва оҳанг як сабки хеле мураккаб аст. Вобаста аз хусусияти мусиқии Маком, раққосон ҳам рақсҳои лирикӣ ва ҳам пуршиддатро иҷро мекунанд. Пас аз садсолаҳо, ин жанр, гарчанде ки он то замони мо боқӣ мондааст, аммо коршиносон дар бораи гум шудани эҳтимолии он ба сухан оғоз карданд. Баъзе анъанаҳои иҷрои Шашмаком гум шуданд – усули даврии иҷрои, принсипи омӯхтани маҳорати “устод – шоғирд” (усто – донишҷӯ).
Дар ин замина, дар охири асри гузашта, дар кишвар таҳқиқот ва рушди фаъоли ин мусиқӣ дар кишвар оғоз ёфт. Соли 2000, Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон фармонро “Дар бораи рушди минбаъдаи санъати Шашмаком дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” имзо кард ва аз он ҳамасола ҳар сол 12 май Рӯзи Шашмаком дар сатҳи давлатӣ қайд карда мешавад. Дар тӯли солҳо, дар миқёси вилоятҳо ва шаҳрҳо бисёр ансамблҳои шашмакомистҳо бо муассисаҳои мусиқӣ ва марказҳои фарҳангӣ таъсис ёфтанд. Соли 2003 бо пешниҳоди ҳукуматҳои Тоҷикистон ва Ӯзбекистон “Шашмаком” ба рӯйхати шоҳкориҳои мероси шифоҳӣ ва ғайримоддии ЮНЕСКО дохил карда шуд.
Панели мозаикаи “Шашмаком” танҳо аз санги табиӣ сохта шудааст, аммо ба монанди дигар асарҳои мозаикаи А.Аминҷонов. Дар мозаика усто на танҳо сангҳои дарё, балки сангҳои кӯҳро низ истифода бурд, ки андозааш ба як метр мерасад, ки миқёси кор, аз ҷумла меҳнати вазнини ҷисмониро нишон медиҳад.
Қариб ҳама асарҳои ӯ бо истифодаи усули “рақамзании мустақим” иҷро шуданд, вақте ки сангҳо, модулҳои ба ном ранг ва андоза интихобшуда, бо истифода аз омехтаи сохтмонии бетон ва семент ба рӯи замина гузошта мешаванд. Дар Тоҷикистон шумораи зиёди сангҳо мавҷуданд, аммо гирифтани нақшаи ранги муайян хеле душвор аст. Кашидани санг ба андозаи андозаи аз ин ҳам душвортар аст, зеро санг ҳеҷ гоҳ танҳо бо сохти табиии худ шикаста намешавад. Ин хусусияти ин санъат аст.
Схемаи умумии ранги мозаӣ бо қаҳваранг-сурх сохта шудааст. Тафсилот бо ранги сафед ва сиёҳ ба итмом расиданд, тасвирро бойтар мегардонанд ва ранги заминаи рангорангро бо контрастҳо соя мекунад. Аммо, агар шумо бодиққат нигаред, шумо метавонед рангҳо ва сояҳои фарогирии сангро зиёдтар ба назар гиред. Ин нишон медиҳад, ки муносибати муаллиф ба ҷустуҷӯ ва интихоби сангҳо, маҷмӯи сояҳояшон равост. Тааҷҷубовар аст, ки ин фреска дар аввал гуногун буд. Генияи ғояи муаллиф обе, ки дар фрески ҷорист, мувофиқи идеяи ӯ ба амал бароварда шуд. Табиатан, санг дорои оҳанги пастел аст, аммо рангҳои зери об рангҳои сангин рехта мешаванд ва аз нурҳои тобиши офтоб об инъикос менамояд ва ин тарҳро боз ҳам беназир мегардонад. Аминҷонов ин хусусияти бозӣ рангро дар зери об дар ин мозаика ба таври ғайриоддӣ ба вуҷуд овард. Дар пойгоҳи фреска як ҳавзи хурди об ҷойгир буд, ки савсанҳои об мешукуфанд. Бо вуҷуди ин, бо гузашти вақт, об ба паҳлӯҳои бино таъсири манфӣ расонд ва девор ба фарсудашавӣ шурӯъ кард, ки об қатъ карда шуд ва ҳоло фреска он қадар дурахшон нест. Танҳо дар ҳавои сербориш шумо метавонед чунин манзараро бинед.
Фикр мекунам, ки бисёре аз сокинони Душанбе таассуроти кӯдакони худро аз ин гӯшаи зебои маркази пойтахт ба ёд хоҳанд овард. Охир, дар хиёбони марказӣ қадам зада, садои мулоими оби пурталотумро шунидан, таваққуф кардан ва ба силуэтҳои зебои фрески сангӣ гӯш накардан имконнопазир буд. Савсанҳои обдор ва қурбоққаҳои шинокунанда кӯдакони кунҷкобро водор карданд, ки ба онҳо нигоҳ кунанд.
Яке аз шогирдонаш, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Сабзалӣ Шарипов, стаз

Ном ва насаб:

Бунафша Одинаева

Ном ва насаб:

Фрески санги "Шашмаком"

Интишори:

Асрор Аминджанов

Сол:

1974

Category: